Je kent het vast: een kind dat thuiskomt en in drie zinnen vertelt wat er allemaal niet leuk was op school. De juf was streng, de pauze ging te snel, en het brood was niet lekker. En als je dan vraagt: “Maar was er ook iets fijns vandaag?” — dan volgt een stilte.
Dat is niet erg, en het is ook niet zo dat je kind een mopperkont is. Ons brein is nu eenmaal gericht op wat er misgaat. Dat is evolutionair handig, maar het betekent ook dat de goede dingen er makkelijk bij inschieten.
Gelukkig is dat te veranderen. Dankbaarheid is namelijk geen karaktereigenschap die je hebt of niet hebt — het is een vaardigheid die je kunt oefenen. En als ouder kun jij daar een belangrijke rol in spelen.
In dit artikel lees je wat dankbaarheid bij kinderen precies inhoudt, waarom het zo waardevol is voor hun ontwikkeling, en hoe je het op een laagdrempelige manier kunt inbouwen in jullie dagelijks leven.
Wat is dankbaarheid bij kinderen?
Dankbaarheid is meer dan “bedankt” zeggen. Het gaat om het vermogen om op te merken wat er goed gaat — groot of klein — en daar even bij stil te staan.
Psycholoog Maslow (1970) onderzocht mensen die hoog scoorden op zelfactualisatie en ontdekte dat zij in staat waren om steeds weer de goede kanten van het leven te zien. Niet omdat hun leven makkelijker was, maar omdat ze bewust leerden kijken naar wat er wél was. Dankbaarheid stelde hen in staat om plezier en inspiratie te vinden in alledaagse zaken — niet alleen in bijzondere momenten.
Binnen de positieve psychologie wordt dankbaarheid gezien als een sterke kant van de persoonlijkheid (Peterson, 2006). Onderzoekers maken daarbij onderscheid tussen twee vormen: de kortetermijnervaring van dankbaarheid — een gevoel dat opkomt in een specifiek moment — en de meer stabiele neiging om dankbaar te zijn als persoonlijkheidstrek. Beide zijn te versterken, ook bij kinderen.
Belangrijk om te weten: dankbaarheid is iets anders dan iemand iets verschuldigd zijn. Als je je kind iets goeds geeft en het voelt dankbaarheid, wil het jou opzoeken en de band versterken. Dat is heel anders dan het gevoel iets terug te moeten doen. Dankbaarheid verbindt; schuld trekt zich terug.
Waarom is dankbaarheid meegeven in de opvoeding belangrijk?
Onderzoek naar dankbaarheid laat indrukwekkende resultaten zien. Mensen die regelmatig opschrijven waarvoor ze dankbaar zijn, ervaren een geluksniveau dat tot 25 procent hoger ligt dan mensen die dat niet doen (Emmons & McCullough, 2003). Kinderen die op school in dankbaarheid oefenden, stonden positiever tegenover school en hun gezin en lieten meer sociaal gedrag zien (Froh e.a., 2008).
Dankbaarheid heeft drie belangrijke functies in het leven van kinderen:
Als barometer helpt het je kind om te merken wanneer iemand iets goeds voor hem of haar doet. Dat verhoogt het welbevinden en versterkt sociale relaties. Als motivator zet het je kind aan om zelf ook aardig te zijn voor anderen. En als bekrachtiger vergroot het de kans dat anderen in de toekomst weer iets goeds doen — omdat vriendelijkheid en waardering worden terugbetaald (McCullough e.a., 2001).
Maar er is nog iets bijzonders aan dankbaarheid: het helpt ook als het tegenzit. Bannink (2014) laat zien dat regelmatig stilstaan bij wat er goed gaat een grote bijdrage levert aan veerkracht en zelfs aan posttraumatische groei. Dankbare mensen zijn niet naïef optimistisch — ze zien de moeilijkheden wél, maar kiezen er bewust voor ook te zoeken naar wat er nog is. Zoals Emmons en Shelton (2005) het beschrijven: ‘Grateful individuals are not naively optimistic, nor are they under some illusion that suffering and pain are nonexistent. Rather, these persons have consciously taken control by choosing to extract benefits from adversity.’
Dat is precies wat je je kind meegeeft als je dankbaarheid oefent: niet het vermogen om problemen te negeren, maar de vaardigheid om naast het moeilijke ook het goede te blijven zien.
Tips voor ouders om dankbaarheid bij je kind te versterken
1. Start een dankbaarheidsdagboekje
Laat je kind een leuk schriftje uitkiezen als dankbaarheidsdagboekje. Vraag elke dag — of een paar dagen per week — om drie dingen op te schrijven waarvoor hij of zij dankbaar is. Dat mogen grote dingen zijn, maar ook kleine: “Ik vond het fijn dat mijn vriendin op me wachtte” of “Het was lekker warm buiten.”
Vraag ook: “Waarom is dit goede ding gebeurd?” Daarmee leert je kind de verbinding te leggen tussen goede dingen en wat erachter zit — en dat vergroot het gevoel van betrokkenheid bij het eigen leven.
2. Maak er een tafelgesprek van
Je hoeft geen dagboek te gebruiken. Een simpel gesprekje aan tafel werkt even goed. Vraag elke avond bij het eten: “Wat ging er vandaag goed?” of “Waarvoor ben jij vandaag dankbaar?” Doe het ook zelf — kinderen leren veel van hoe jij hiermee omgaat.
Wil je het spelenderwijs doen? Maak er een reihoebeurtspelletje van: wie is er aan de beurt om iets te noemen? Probeer het een week vol te houden en vraag je kind daarna wat het heeft gemerkt.
3. Wees dankbaar voor het gewone én het bijzondere
Dankbaarheid hoeft niet groot te zijn. Nodig je kind uit om ‘s ochtends — of voor het slapengaan — minimaal drie dingen te benoemen waarvoor hij of zij dankbaar is. Voorbeelden: “Ik heb een warm bed”, “Ik heb vrienden”, “Ik heb te eten.”
Vraag elke dag iets anders, zodat het niet saai wordt. Kinderen die dit regelmatig doen slapen aantoonbaar beter en hebben een positievere kijk op hun dag (Emmons & McCullough, 2003).
4. Zoek het evenwicht in klagen
Klagen hoort bij het leven, en dat mag. Maar te veel klagen helpt niet. Als je merkt dat je kind veel klaagt, kun je een luchtige oefening doen: tel samen even hoeveel keer per dag er geklaagd wordt — en zoek dan een even groot aantal dingen waarvoor je dankbaar kunt zijn.
Dit is geen straf of correctie, maar een uitnodiging om beide kanten te zien. “Oké, drie keer geklaagd — en nu drie dingen die wél goed gingen vandaag.”
5. Oefen dankbaarheid in vier stappen
Voor kinderen die meer houvast nodig hebben, werkt dit eenvoudige stappenplan (gebaseerd op Miller, 1983):
- Spoor een niet-dankbare gedachte op — “Alles is stom vandaag.”
- Bedenk een dankbare gedachte daarvoor in de plaats — “Maar mijn vriend speelde wel met me.”
- Vervang de negatieve gedachte bewust door de dankbare gedachte
- Doe er iets mee — schrijf het op, vertel het aan iemand, of doe iets liefs terug
Dit helpt kinderen om bewust te leren schakelen — niet om moeilijke gevoelens te negeren, maar om er naast ook ruimte te maken voor wat er goed gaat.
6. Schrijf een dankbaarheidsbrief
Vraag je kind een brief of kaartje te schrijven aan iemand aan wie hij of zij dankbaar is. Dat kan een vriend zijn, een juf, opa of oma. Kinderen die dit oefenden op school waren gelukkiger, optimistischer en lieten meer vriendelijk gedrag zien (Froh e.a., 2008).
Het hoeft niet lang te zijn. Zelfs een paar zinnen zijn genoeg: “Ik ben blij dat jij mijn vriendin bent, want je luistert altijd goed.”
Tot slot
Dankbaarheid aanleren kost geen grote inspanning. Het zit in kleine momenten, in een dagelijks gesprekje aan tafel, in een schriftje op het nachtkastje. En het effect is groot: kinderen die leren kijken naar wat er goed gaat, zijn veerkrachtiger, gelukkiger en hebben betere relaties.
Je hoeft het niet perfect te doen. Begin gewoon ergens. Eén vraagje aan tafel. Eén ding opschrijven voor het slapengaan. Dat is genoeg om het balletje aan het rollen te brengen.
Wil je meer praktische handvatten voor een positieve en verbonden opvoeding? Kijk dan op Opvoedkracht — een plek voor ouders die bewust willen opvoeden, met wekelijkse tips, artikelen en persoonlijke begeleiding.
Bronnen
Bannink, F.P. (2014). Oplossingsgerichte vragen aan kinderen en hun omgeving in (G)GZ en onderwijs. Amsterdam: Pearson.
Emmons, R.A., & McCullough, M.E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377–389.
Emmons, R.A., & Shelton, C.M. (2005). Gratitude and the science of positive psychology. In C.R. Snyder & S.J. Lopez (Eds.), Handbook of positive psychology (pp. 459–471). Oxford University Press.
Froh, J.J., Sefick, W.J., & Emmons, R.A. (2008). Counting blessings in early adolescents: An experimental study of gratitude and subjective well-being. Journal of School Psychology, 46(2), 213–233.
Maslow, A.H. (1970). Motivation and personality (2nd ed.). Harper & Row.
McCullough, M.E., Kilpatrick, S.D., Emmons, R.A., & Larson, D.B. (2001). Is gratitude a moral affect? Psychological Bulletin, 127(2), 249–266.
Miller, W.R. (1983). Motivational interviewing with problem drinkers. Behavioural Psychotherapy, 11(2), 147–172.
Peterson, C. (2006). A primer in positive psychology. Oxford University Press.
